Psychologia poznania, termin obejmujący szeroki zakres badań nad procesami umysłowymi, koncentruje się na tym, jak ludzie percepuja, uczą się, pamiętają i rozwiązują problemy. W polskiej psychologii, wpływowy podręcznik autorstwa Tomasza Maruszewskiego, często dostępny w formacie PDF, stanowi kluczowe źródło wiedzy w tej dziedzinie. Definiuje się ją jako naukę o strukturach i procesach poznawczych, które umożliwiają jednostce funkcjonowanie w otoczeniu.
Początki psychologii poznawczej sięgają połowy XX wieku, jako reakcja na dominujący wówczas behawioryzm. Krytyka behawiorystycznego skupienia się wyłącznie na obserwowalnych zachowaniach i pomijania wewnętrznych procesów doprowadziła do powstania rewolucji kognitywnej. Kluczowe postacie, takie jak Ulric Neisser, argumentowały za koniecznością badania umysłu jako systemu przetwarzającego informacje. Prace Alana Turinga i Noama Chomsky'ego również miały ogromny wpływ na ukształtowanie się tej dziedziny.
Rozwój psychologii poznawczej charakteryzuje się wykorzystaniem interdyscyplinarnych metod, w tym eksperymentów laboratoryjnych, modelowania komputerowego i neuroobrazowania. Badania nad pamięcią roboczą, zilustrowane w podręczniku Maruszewskiego, pokazują, jak system o ograniczonej pojemności przechowuje i przetwarza informacje potrzebne do realizacji bieżących zadań. Na przykład, eksperymenty Baddeley'a i Hitch'a wykazały, że pamięć robocza składa się z kilku komponentów, w tym pętli fonologicznej i szkicownika wzrokowo-przestrzennego.
Obecne rozumienie psychologii poznawczej uwzględnia również aspekty emocjonalne i społeczne procesów poznawczych. Neuropsychologia, która analizuje relacje między strukturą mózgu a funkcjami poznawczymi, dostarcza cennych danych o mechanizmach leżących u podstaw percepcji, pamięci i myślenia. Studium przypadków pacjentów z uszkodzeniami mózgu pozwala na lokalizację specyficznych funkcji poznawczych. Rozwój dziedziny jest ciągły, integrując nowe technologie i perspektywy teoretyczne.