Statystyka opisowa (ang. Descriptive Statistics) to dział statystyki zajmujący się metodami zbierania, porządkowania, prezentowania i opisywania danych, mający na celu podsumowanie i przedstawienie ich w sposób zrozumiały i przystępny. Jej celem nie jest wyciąganie wniosków ogólnych o populacji, a jedynie charakterystyka zebranej próby. Wykorzystuje się do tego różnego rodzaju miary, wykresy i tabele.
Początki statystyki opisowej sięgają starożytności, gdzie prowadzono spisy ludności i inwentarze majątkowe w celach podatkowych i wojskowych. Jednak formalny rozwój datuje się na XVII i XVIII wiek, wraz z pojawieniem się tzw. arytmetyki politycznej, która zajmowała się analizą danych demograficznych i społecznych. Przełomem było opracowanie przez Adolphe Queteleta koncepcji "przeciętnego człowieka" i zastosowanie metod statystycznych do analizy cech fizycznych i moralnych populacji. W XIX wieku statystyka opisowa stała się integralną częścią nauk społecznych i przyrodniczych.
Obecnie statystyka opisowa stanowi fundament analizy danych w niemal każdej dziedzinie. Do jej podstawowych narzędzi należą miary tendencji centralnej (średnia, mediana, moda), miary rozproszenia (wariancja, odchylenie standardowe, zakres), miary asymetrii (skośność) i koncentracji (kurtoza). Prezentacja danych odbywa się za pomocą tabel, wykresów (histogramy, wykresy słupkowe, kołowe, pudełkowe) i diagramów. Zadania z rozwiązaniami, dostępne często w formie PDF, odgrywają kluczową rolę w procesie edukacyjnym, umożliwiając studentom praktyczne zastosowanie zdobytej wiedzy i utrwalenie poznanych metod.
Przykładem zastosowania statystyki opisowej może być analiza danych dotyczących wynagrodzeń w danej firmie. Obliczenie średniego wynagrodzenia, mediany i odchylenia standardowego pozwala na ocenę poziomu zarobków i ich zróżnicowania. Wykres pudełkowy może pomóc w identyfikacji wartości odstających i nierówności płacowych. W badaniach marketingowych, statystyka opisowa jest wykorzystywana do analizy danych demograficznych klientów, ich preferencji i nawyków zakupowych, co pozwala na efektywne targetowanie kampanii reklamowych.