Artykuł ten stanowi recenzję książki Marii Janion Wampir. Biografia symboliczna. Praca ta, dostępna m.in. w formacie PDF, analizuje figurę wampira w kontekście polskiej kultury romantycznej i postromantycznej, badając jego przemiany i znaczenia symboliczne na przestrzeni wieków. Janion, korzystając z metodologii historii idei i psychoanalizy, dekonstruuje stereotypowe postrzeganie wampira, ukazując go jako nośnik głębokich lęków, pragnień i konfliktów społecznych.
Wampir. Biografia symboliczna osadzona jest w szerokim kontekście badań nad romantyzmem i jego dziedzictwem. Janion nawiązuje do prac takich badaczy jak Michel Foucault [założenie: Foucault, M. (1966). Les mots et les choses. Gallimard.] i Julia Kristeva [założenie: Kristeva, J. (1982). Powers of Horror: An Essay on Abjection. Columbia University Press.], eksplorując pojęcie "obcego" i jego rolę w konstruowaniu tożsamości. Figura wampira staje się tu metaforą dla wykluczenia, inności i destrukcyjnej siły, która jednocześnie fascynuje i przeraża. Janion analizuje literaturę, malarstwo i folklor, wyłuskując motywy wampiryczne obecne w polskiej kulturze, od romantycznych ballad po współczesne filmy i komiksy.
Kluczową ideą książki jest reinterpretacja wampira jako symbolu niemożności, transgresji i kryzysu wartości. Janion pokazuje, jak postać ta ewoluuje od romantycznego byronowskiego bohatera, naznaczonego piętnem grzechu i buntu, do figury społecznego pasożyta i agresora. Analiza ta prowadzi do głębszego zrozumienia mechanizmów władzy, kolektywnych lęków i utajonych pragnień, które kształtują społeczną wyobraźnię. Książka demaskuje, jak społeczeństwo projektuje na wampira swoje własne kompleksy i niepokoje, tworząc tym samym figurę, która jest zarówno potworem, jak i ofiarą.
Wampir. Biografia symboliczna to praca o fundamentalnym znaczeniu dla badań nad polską kulturą i tożsamością. Jej wpływ na humanistykę polską jest niezaprzeczalny. Książka ta inspiruje do ponownego spojrzenia na kanoniczne teksty kultury i do poszukiwania alternatywnych interpretacji, uwzględniających perspektywę marginalizowanych grup i wykluczonych doświadczeń. Analiza Janion ukazuje, jak motyw wampiryczny pozostaje aktualny i rezonuje z współczesnymi problemami społecznymi i kulturowymi, takimi jak ksenofobia, nierówności ekonomiczne i kryzys tożsamości.