Gazowe i olejowe źródła ciepła małej mocy (dalej: GOCM) to urządzenia grzewcze wykorzystujące paliwa gazowe (np. gaz ziemny, propan-butan) lub ciekłe (np. olej opałowy) o mocy nominalnej do określonej wartości progowej. Choć dokładna definicja mocy granicznej różni się w zależności od kraju i regulacji, najczęściej przyjmuje się, że mowa o urządzeniach o mocy poniżej 50 kW. GOCM służą głównie do ogrzewania budynków mieszkalnych, podgrzewania wody użytkowej oraz w zastosowaniach komercyjnych na małą skalę.
Początki GOCM sięgają przełomu XIX i XX wieku, kiedy to upowszechniły się sieci gazowe i technologia spalania paliw ciekłych. Wczesne konstrukcje były proste, charakteryzowały się niską sprawnością i znaczną emisją zanieczyszczeń. Rozwój technologii, szczególnie po kryzysach energetycznych lat 70. XX wieku, doprowadził do powstania nowoczesnych, wysokosprawnych kotłów kondensacyjnych, podgrzewaczy przepływowych i palników. Kluczowym czynnikiem był nacisk na redukcję zużycia paliwa i emisji szkodliwych substancji, takich jak tlenki azotu (NOx) i dwutlenek węgla (CO2).
Obecne zrozumienie GOCM obejmuje szeroki zakres aspektów, od aerodynamiki spalania i wymiany ciepła, po kontrolę emisji i bezpieczeństwo użytkowania. Badania naukowe koncentrują się na optymalizacji procesów spalania, wykorzystaniu materiałów odpornych na korozję i poprawie niezawodności urządzeń. Przykładowo, analiza przeprowadzona przez Instytut Nafty i Gazu - Państwowy Instytut Badawczy wykazała, że zastosowanie nowoczesnych palników modulowanych w kotłach gazowych pozwala na znaczne ograniczenie emisji NOx w porównaniu do palników tradycyjnych. Inne studium przypadku, dotyczące domów jednorodzinnych ogrzewanych olejem opałowym, wykazało, że wymiana starych kotłów na kotły kondensacyjne może zmniejszyć zużycie paliwa nawet o 30%.
Współczesne GOCM są coraz częściej integrowane z systemami inteligentnego domu i zarządzania energią, co umożliwia zdalne sterowanie i optymalizację pracy urządzeń w zależności od aktualnych potrzeb i warunków atmosferycznych. Dalszy rozwój w tej dziedzinie obejmuje również wykorzystanie biopaliw i gazów odnawialnych, takich jak biogaz, w celu redukcji śladu węglowego systemów grzewczych.