Doktryny polityczne i prawne to usystematyzowane zbiory poglądów, przekonań i idei, które odnoszą się do funkcjonowania państwa, prawa, władzy oraz relacji między jednostką a społeczeństwem. Stanowią one fundament dla różnych systemów politycznych i prawnych, wpływając na kształt konstytucji, ustawodawstwa oraz praktykę stosowania prawa. Często zawierają propozycje rozwiązań konkretnych problemów społecznych i politycznych.
Początki doktryn politycznych i prawnych sięgają starożytności, gdzie filozofowie tacy jak Platon i Arystoteles formułowali pierwsze koncepcje państwa idealnego i sprawiedliwego prawa. W średniowieczu dominowały doktryny religijne, legitymizujące władzę monarchów. Okres renesansu i reformacji przyniósł rozwój idei suwerenności ludu i praw naturalnych, które stały się podstawą dla nowożytnych doktryn liberalnych i demokratycznych. Oświecenie zaś umocniło koncepcje praw człowieka i podziału władzy, wpływając na kształt rewolucji amerykańskiej i francuskiej.
Rozwój doktryn politycznych i prawnych w XIX i XX wieku był związany z industrializacją, powstaniem ruchów robotniczych i rozwojem nauk społecznych. Powstały nowe doktryny, takie jak socjalizm, komunizm, faszyzm i nazizm, które oferowały radykalne alternatywy dla liberalnego kapitalizmu. Po II wojnie światowej nastąpił rozwój doktryn praw człowieka i państwa opiekuńczego. Współcześnie, doktryny polityczne i prawne koncentrują się na problemach globalizacji, zmian klimatycznych, nierówności społecznych i zagrożeń dla demokracji.
Przykładem wpływu doktryn politycznych na konkretne rozwiązania prawne może być analiza orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w Polsce. Badania (np. analiza autorstwa Ewy Łętowskiej dotycząca prawa konsumenckiego) wskazują, jak odwołania do doktryny państwa prawa i zasad sprawiedliwości społecznej wpływają na interpretację przepisów prawnych i ochronę praw jednostki. Z kolei, studium przypadku implementacji regulacji unijnych w krajach członkowskich (np. dotyczące ochrony środowiska) pokazuje, jak różnice w doktrynach prawnych wpływają na skuteczność wdrażania prawa.