Przyjemność tekstu Rolanda Barthesa, opublikowana w 1973 roku, stanowi fundamentalne dzieło w dziedzinie teorii literatury i krytyki kulturowej. Książka ta, odchodząc od tradycyjnych, strukturalistycznych analiz, eksploruje subiektywne i cielesne doświadczenie lektury. Barthes bada przyjemność i ekstazę, jaką czytelnik może czerpać z tekstu, koncentrując się na interakcji między tekstem a ciałem.
Barthes, będący wcześniej zwolennikiem strukturalizmu, w Przyjemności tekstu dokonuje zwrotu w stronę poststrukturalizmu. Odrzuca ideę obiektywnej interpretacji i uniwersalnych znaczeń. Inspirując się psychoanalizą Freuda i Lacana [np. Lacan, 1977], Barthes koncentruje się na nieświadomych pragnieniach i impulsach, które kierują naszymi reakcjami na tekst. Podkreśla ulotność i indywidualność doświadczenia lektury, odrzucając próby narzucania jednej poprawnej interpretacji. Teoretycznym fundamentem pracy jest również dekonstrukcjonizm Derridy [np. Derrida, 1967], który kwestionuje stabilność znaczeń i hierarchię w tekście.
Kluczowe pojęcia wprowadzone przez Barthesa to przyjemność (plaisir) i ekstaza (jouissance). Plaisir odnosi się do komfortu i bezpieczeństwa, jakie znajdujemy w konwencjonalnych tekstach, potwierdzających nasze oczekiwania. Natomiast jouissance jest bardziej radykalna i dezorientująca – narusza nasze przyzwyczajenia, wywołuje niepokój i prowadzi do transgresji. Barthes argumentuje, że to właśnie w jouissance tkwi prawdziwy potencjał emancypacyjny tekstu, pozwalający na przekraczanie granic kulturowych i osobistych.
Przyjemność tekstu wywarła ogromny wpływ na rozwój teorii literatury, krytyki feministycznej i studiów queer. Podkreślając rolę czytelnika w tworzeniu znaczenia, Barthes zapoczątkował nowe podejście do analizy tekstu, uwzględniające subiektywne doświadczenia i potencjał tekstu do wywoływania silnych emocji. Jego praca otworzyła drogę do badań nad przyjemnością, cielesnością i tożsamością w kontekście literatury i kultury.