1Z 10 Pytania i Odpowiedzi, w swojej podstawowej formie, jest polskim wariantem teleturnieju quizowego opartego na zasadach eliminacji. Definiuje się go jako format rozrywkowy, w którym uczestnicy odpowiadają na pytania z różnych dziedzin wiedzy, aby pozostać w grze i ostatecznie wygrać nagrodę. Centralnym elementem formatu jest zasada "1 z 10" – po błędnej odpowiedzi uczestnik otrzymuje jedno ostrzeżenie, a po otrzymaniu trzech ostrzeżeń zostaje wyeliminowany.
Początki 1Z 10 sięgają 1994 roku, kiedy to program zadebiutował na antenie Telewizji Polskiej. Format został oparty na brytyjskim teleturnieju "Fifteen to One". Od samego początku program cieszył się dużą popularnością, co przyczyniło się do jego długotrwałej obecności w ramówce telewizyjnej. Na przestrzeni lat program przeszedł ewolucję, wprowadzano drobne zmiany w scenografii i zasadach, ale podstawowa koncepcja pozostała niezmieniona. Istotnym czynnikiem sukcesu programu jest jego uniwersalność i dostępność – pytania obejmują szeroki zakres tematyczny, co pozwala na zaangażowanie widzów o różnym poziomie wiedzy i zainteresowaniach.
Obecne rozumienie 1Z 10 wykracza poza czystą rozrywkę. Program postrzegany jest również jako element kultury popularnej, a także jako narzędzie popularyzacji wiedzy. Analiza treści pytań, przeprowadzona przez badaczy mediów, wskazuje na tendencję do promowania wiedzy ogólnej i historycznej, a także na eksponowanie osiągnięć naukowych i kulturalnych. Przykładowo, badania poświęcone językowi używanemu w programie wskazują na staranny dobór słownictwa i unikanie żargonu, co sprzyja komunikatywności i zrozumiałości przekazu. Ponadto, popularność programu świadczy o zapotrzebowaniu społecznym na tego typu formaty, które łączą edukację z rozrywką. Warto również zauważyć, że 1Z 10 doczekał się adaptacji w formie aplikacji mobilnych i gier internetowych, co potwierdza jego trwałość i adaptowalność do nowych mediów.