Zdanie złożone to po prostu zdanie, które zawiera więcej niż jedno orzeczenie (czasownik w formie osobowej). Dzielimy je na współrzędnie złożone i podrzędnie złożone. Zrozumienie różnicy pozwala poprawnie używać języka i unikać błędów.
Zdania współrzędnie złożone to takie, gdzie poszczególne zdania składowe są równorzędne - żadne z nich nie jest nadrzędne wobec drugiego. Możemy je rozdzielić, a każde z nich nadal będzie miało sens. Łączy się je spójnikami współrzędnymi (i, oraz, ale, lecz, więc, zatem, czy, albo, bądź, ani, ni).
- Krok 1: Rozpoznaj zdanie złożone. Szukaj dwóch lub więcej czasowników w formie osobowej. Przykład: "Lubię kawę i czytam książkę." (lubię, czytam)
- Krok 2: Sprawdź spójnik. Czy występuje spójnik współrzędny? "I" łączy dwa równoważne stwierdzenia.
- Krok 3: Zweryfikuj niezależność. Czy każde zdanie ma sens samo w sobie? "Lubię kawę." ma sens. "Czytam książkę." również.
- Przykład: "Poszedłem do sklepu, ale był zamknięty." (ale = spójnik współrzędny; oba zdania mają sens osobno)
Zdania podrzędnie złożone to takie, gdzie jedno zdanie (nadrzędne) określa drugie (podrzędne). Zdanie podrzędne nie ma sensu samodzielnie – pełni funkcję np. dopełnienia, przydawki lub okolicznika w stosunku do zdania nadrzędnego. Łączy się je zaimkami względnymi (który, kto, co, jaki, gdzie, kiedy) lub spójnikami podrzędnymi (że, aby, ponieważ, chociaż, jeżeli, gdy, zanim).
- Krok 1: Rozpoznaj zdanie złożone. Szukaj dwóch lub więcej czasowników w formie osobowej. Przykład: "Wiem, że przyjdziesz." (wiem, przyjdziesz)
- Krok 2: Zidentyfikuj zdanie nadrzędne. Które zdanie ma sens samo w sobie? "Wiem." To zdanie nadrzędne.
- Krok 3: Zidentyfikuj zdanie podrzędne. Które zdanie zależy od zdania nadrzędnego? "Że przyjdziesz." - nie ma sensu samo w sobie. To zdanie podrzędne.
- Przykład: "Powiedziałem jej, żeby zadzwoniła." (żeby = spójnik podrzędny; zdanie "żeby zadzwoniła" nie ma sensu samodzielnie)
Zapamiętaj spójniki! Znajomość ich pomaga szybko zidentyfikować rodzaj zdania złożonego.