Genetyka to dział biologii, który zajmuje się dziedziczeniem i zmiennością cech. Mówiąc prościej, genetyka tłumaczy, dlaczego dzieci są podobne do rodziców, ale nie identyczne.
Dziedziczenie to przekazywanie cech z pokolenia na pokolenie. Na przykład, kolor oczu twojej mamy może być przekazany tobie. Te cechy są zapisane w naszych genach. Wyobraź sobie gen jako instrukcję, jak zbudować daną cechę, np. kolor włosów.
Geny znajdują się na chromosomach. Chromosomy to jakby książki, w których zapisane są wszystkie instrukcje dotyczące budowy i funkcjonowania organizmu. Człowiek ma 23 pary chromosomów, czyli 46 w sumie. Połowę chromosomów dziedziczymy od matki, a drugą połowę od ojca. Dlatego jesteśmy mieszanką cech obojga rodziców.
Allele to różne wersje tego samego genu. Np. gen odpowiadający za kolor oczu może mieć allel na oczy niebieskie i allel na oczy brązowe. Osoba dziedziczy dwa allele dla każdej cechy, po jednym od każdego rodzica. To, które allele przekażemy dalej naszym dzieciom, jest kwestią prawdopodobieństwa.
Genotyp to zestaw wszystkich genów, które posiada organizm. Fenotyp to natomiast widoczny efekt działania genotypu, czyli np. kolor oczu, wzrost, grupa krwi. Genotyp to instrukcja, a fenotyp to efekt tej instrukcji.
Zmienność to różnice między osobnikami tego samego gatunku. Dzięki zmienności każdy z nas jest unikalny. Zmienność jest wynikiem różnych kombinacji alleli, a także wpływu środowiska.
Sprawdzian z genetyki w 8 klasie zazwyczaj sprawdza, czy rozumiesz te podstawowe pojęcia: gen, chromosom, allel, genotyp, fenotyp, dziedziczenie i zmienność. Pamiętaj, żeby uczyć się przykładów! Zrozumienie tych pojęć jest kluczowe do zrozumienia, jak działa życie!